Τι είναι το gravel, πότε εμφανίστηκε και πού διεξάγεται, ποια είναι τα χαρακτηριστικά ενός ποδηλάτου gravel, πότε ξεκίνησε το UCI Gravel World Series, ποιοι είναι οι βασικοί κανονισμοί του και που θα το δούμε για πρώτη φορά μέσα στο 2026 στη χώρα μας.

Το gravel (δηλαδή η ποδηλασία σε χωματόδρομο ή χαλικόδρομο, αν θα έπρεπε να το μεταφράσουμε στα ελληνικά) είναι ένας συνδυασμός του αθλήματος της ποδηλασίας με μια δραστηριότητα αναψυχής, όπου οι συμμετέχοντες κάνουν ποδήλατο σε χωματόδρομους ή σε άλλες μη ασφαλτοστρωμένες επιφάνειες. Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν ειδικά σχεδιασμένα ποδήλατα gravel, μπορεί να χρησιμοποιηθεί οποιοδήποτε ποδήλατο που είναι ικανό να ανταποκριθεί στο συγκεκριμένο τερέν. Το gravel προσφέρει στους ποδηλάτες μεγαλύτερη ελευθερία στην επιλογή διαδρομών από την ποδηλασία δρόμου, χωρίς τα φυσικά και τεχνητά εμπόδια που συναντάμε στα «μονοπάτια» της ορεινής ποδηλασίας (mountain bike).

Αν και ο όρος gravel cycling άρχισε να χρησιμοποιείται ευρέως από τις αρχές της δεκαετίας του 2010, το gravel είναι στην ουσία τόσο παλιό όσο και το άθλημα της ποδηλασίας, αφού τον 19ο αιώνα οι ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι ήταν ελάχιστοι, κάτι που σημαίνει ότι οι πρώτοι ποδηλάτες, για αρκετές δεκαετίες, κινούνταν κυρίως πάνω σε χωματόδρομους. Το gravel δεν διεξάγεται απαραίτητα σε χωμάτινη επιφάνεια. Αντίθετα, η ποδηλασία σε οποιοδήποτε μη ασφαλτοστρωμένο τερέν (χώμα, χαλίκι, βραχώδες έδαφος, κλαδιά, ρίζες και άλλα ανώμαλα υλικά) θεωρείται gravel.

Οι χωματόδρομοι φέρνουν τους ποδηλάτες μακριά από ασφαλτοστρωμένους δρόμους και δομημένο περιβάλλον, οδηγώντας τους κατευθείαν στη φύση. Με αυτόν τον τρόπο, το gravel μετατρέπεται από «αγώνισμα» σε «τρόπο» ποδηλασίας, με στόχο τη συνεχή ανακάλυψη νέων διαδρομών, την απόλαυση της βόλτας, τη γνωριμία νέων τόπων και ανθρώπων και πάνω απ’ όλα, τη χαρά της συμμετοχής. Στο gravel συνυπάρχουν στον υπερθετικό βαθμό ο ενθουσιασμός μιας χρονομετρημένης πρόκλησης, με την επιμονή και τη συντροφικότητα που απαιτούνται για την ολοκλήρωση της προσπάθειας.

Το χαρακτηριστικό ενός ποδήλατου gravel, είναι ότι συνδυάζει ένα ποδήλατο mountain, ένα ποδήλατο δρόμου και ένα ποδήλατο cyclo-cross. Η γεωμετρία και το τιμόνι του είναι παρόμοια με τα ποδήλατα δρόμου, με πιο ανθεκτικό πλαίσιο, όμως ο αναβάτης έχει πιο κάθετη θέση και τα ελαστικά είναι πιο φαρδιά για καλύτερη πρόσφυση και άνεση στις χωμάτινες επιφάνειες, ενώ είναι πιο ελαφρύ και αεροδυναμικό από τα ποδήλατα βουνού. Χρησιμοποιεί σχεδόν αποκλειστικά υδραυλικά δισκόφρενα για καλύτερη πέδηση σε όλες τις συνθήκες. Μπορεί να «τρέξει» άνετα και στην άσφαλτο και συχνά διαθέτει υποδοχές για σχάρες και λασπωτήρες, κάτι που το καθιστά ιδανικό για ταξίδια και μεταφορά εξοπλισμού. Το ποδήλατο gravel είναι το απόλυτα ενδεδειγμένο για ποδηλατικό τουρισμό.

Μετά τους αγώνες της ποδηλασίας δρόμου που ξεκίνησαν προς το τέλος του 19ου αιώνα, το cyclo-cross που εμφανίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα και το mountain bike που έγινε δημοφιλές τη δεκαετία του ’70, ήρθε η σειρά του gravel στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα, για να γίνει αυτή τη στιγμή το ταχύτερα αναπτυσσόμενο ποδηλατικό «παρακλάδι» σε όλον τον κόσμο, με τη δημοφιλία του να αυξάνεται συνεχώς σε όλες τις ηπείρους. Όπως ήταν φυσικό, η λογική της περιπέτειας και της ελευθερίας που προσφέρει το gravel, δεν άργησε να «οριοθετηθεί» και μέσα σε αγωνιστικά πλαίσια, με την Παγκόσμια Ποδηλατική Ομοσπονδία (UCI), να δημιουργεί ξεχωριστή κατηγορία στο καλεντάρι της.

Οι αγώνες gravel συνολικά δεν έχουν κάποιο κεντρικό διοικητικό όργανο, όπως είναι η UCI. Υπάρχουν πολλοί διοργανωτές σε όλον τον κόσμο και ο κάθε αγώνας έχει τους δικούς του κανονισμούς και τη δική του φυσιογνωμία. Όμως το 2021 είχαμε μια ουσιαστική αλλαγή ως προς την κεντρική επίσημη διαχείριση αγώνων gravel στο κορυφαίο επίπεδο, όταν η UCI ανακοίνωσε την έναρξη από το 2022 δυο ετήσιων διοργανώσεων, του Gravel World Series (ας το μεταφράσουμε αυθαίρετα στα ελληνικά Παγκόσμιο Κύπελλο Gravel) με 18 αγώνες σε 4 ηπείρους και του Gravel World Championships (Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Gravel).

Το πρώτο παγκόσμιο πρωτάθλημα διεξήχθη τον Οκτώβριο του 2022 στο Βένετο της Ιταλίας, με τον Βέλγο Gianni Vermeersch και τη Γαλλίδα Pauline Ferrand Prévot να κατακτούν τους αντίστοιχους παγκόσμιους τίτλους στις κατηγορίες elite. Το UCI Gravel World Series για το 2026 αποτελείται από μια σειρά 48 αγώνων (αριθμός ρεκόρ) εγκεκριμένων από την Παγκόσμια Ομοσπονδία. Σε κάθε έναν από αυτούς τους 48 αγώνες υπάρχουν 22 ηλικιακές κατηγορίες, 11 για τους άνδρες και 11 για τις γυναίκες.

Ας τις δούμε αναλυτικά:

• Άνδρες Elite
• Γυναίκες Elite
• 19 – 34 (Άνδρες & Γυναίκες)
• 35 – 39 (Άνδρες & Γυναίκες)
• 40 – 44 (Άνδρες & Γυναίκες)
• 45 – 49 (Άνδρες & Γυναίκες)
• 50 – 54 (Άνδρες & Γυναίκες)
• 55 – 59 (Άνδρες & Γυναίκες)
• 60 – 64 (Άνδρες & Γυναίκες)
• 65 – 69 (Άνδρες & Γυναίκες)
• 70 – 74 (Άνδρες & Γυναίκες)
• 75 – 79 (Άνδρες & Γυναίκες)

(η UCI αφήνει ανοιχτή τη δυνατότητα και για περισσότερες πενταετείς κατηγορίες, στην περίπτωση που υπάρχουν συμμετέχοντες μεγαλύτερων ηλικιών, για παράδειγμα 80-84, 85-89 κλπ).

Οι πρώτοι και οι πρώτες σε κάθε κατηγορία που θα αντιστοιχούν στο 25% του συνολικού αριθμού των συμμετεχόντων αυτής της κατηγορίας, θα παίρνουν την πρόκριση για το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα. Προσοχή όμως! Από τους 48 αγώνες που θα γίνουν το 2026, μόνο οι πρώτοι 43 αφορούν την πρόκριση για το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2026. Οι τελευταίοι 5 (ανάμεσά τους και το Gravel of Marathon) θα αφορούν την πρόκριση για το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2027. Αυτό συμβαίνει, επειδή το Gravel World Championships διεξάγεται κάθε χρόνο στις αρχές Οκτωβρίου, μέσα όμως στο ημερολογιακό έτος, αμέσως μετά ακολουθούν και άλλοι αγώνες, φτάνοντας μέχρι και τον Νοέμβριο (το Gravel World Series του 2026 θα ολοκληρωθεί με τον δικό μας αγώνα στον Μαραθώνα στις 15 Νοεμβρίου 2026).

Κάθε αγώνας του Gravel World Series πρέπει να είναι αυστηρά μονοήμερος και να διαθέτει μια διαδρομή ανάμεσα στα 50 και τα 175 χιλιόμετρα, με την UCI να συνιστά η απόσταση να είναι από τα 80 μέχρι τα 130 χλμ. (στην περίπτωση που υπάρχουν πολλά και δύσκολα υψομετρικά, τότε τα χιλιόμετρα πρέπει να είναι λιγότερα). Παρά το γεγονός ότι η Παγκόσμια Ομοσπονδία δέχεται ως επιλογή τη μια διαδρομή για όλες τις κατηγορίες, η σύστασή της είναι να υπάρχουν δυο διαδρομές, μια μεγάλη για τις κατηγορίες elite και τις κατηγορίες μικρότερων ηλικιών και μια μικρότερη για τις κατηγορίες των μεγαλύτερων ηλικιών. Δίνει μάλιστα ως κατευθυντήρια γραμμή, τη μεγάλη διαδρομή για τις κατηγορίες elite, τις κατηγορίες ανδρών 19-59 ετών και τις κατηγορίες γυναικών 19-49 ετών και τη μικρή διαδρομή για τις κατηγορίες ανδρών 60+ και για τις κατηγορίες γυναικών 50+. Ένας βασικός κανονισμός για όλους τους gravel αγώνες της UCI, είναι ότι το 60% τουλάχιστον της διαδρομής πρέπει να είναι off-road, εκτός ασφάλτου δηλαδή.

Τι παρατηρήσατε μετά από όλα όσα διαβάσατε; Τι είναι αυτό που κάνει το Gravel World Series μοναδικό και ξεχωριστό στην ποδηλασία; Μα φυσικά ότι σε αυτούς τους 48 αγώνες, συμπεριλαμβανομένου και του δικού μας στον Μαραθώνα, elite, masters και ερασιτέχνες, τρέχουν όλοι μαζί! Είναι η μοναδική ευκαιρία σε ολόκληρο το φάσμα της ποδηλασίας που επαγγελματίες και ερασιτέχνες αγωνίζονται δίπλα δίπλα. Και όσοι πάρουν την πρόκριση στο Gravel World Championships, θα ζήσουν τη μαγική εμπειρία να διεκδικήσουν τη φανέλα του παγκόσμιου πρωταθλητή στην κατηγορία τους, αγωνιζόμενοι δίπλα σε έναν Mathieu Van der Poel ή σε μια Marianne Vos! Να τρέξουν μαζί τους σε ένα Παγκόσμιο Πρωτάθλημα της UCI!

Οι αγώνες του Gravel World Series απευθύνονται λοιπόν τόσο σε επαγγελματίες ποδηλάτες, όσο και σε όσους συμμετέχουν σε επίπεδο masters ή ερασιτεχνών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αναζητούν ανταγωνιστικές προκλήσεις σε μεγαλύτερες ηλικίες, αλλά και όσων απλά απολαμβάνουν το άθλημα και προσπαθούν να τερματίσουν σε αγώνες διατηρώντας παράλληλα σε ένα υψηλό επίπεδο τη φυσική τους κατάσταση. Να συμπληρώσουμε εδώ ότι το Gravel World Series είναι μια συνεργασία μεταξύ της UCI (αναγνωρισμένης φυσικά από τη ΔΟΕ) και της Golazo Sports, μιας βελγικής εταιρείας αθλητικού μάρκετινγκ.

Το UCI Gravel World Series έχει εξελιχθεί μέσα σε ελάχιστα χρόνια στην κορυφαία σειρά αγώνων gravel στον κόσμο και χαρακτηρίζεται από το υψηλό επίπεδο ανταγωνισμού, την παγκόσμια εμβέλεια και τη συμμετοχή πολύ μεγάλων αθλητών και αθλητριών από όλα τα υπόλοιπα αγωνίσματα της ποδηλασίας. Για να έχετε μια εικόνα της ραγδαίας ανάπτυξης του θεσμού, αρκεί να αναφέρουμε ότι μέσα στο 2025 διεξήχθησαν 35 αγώνες σε 23 χώρες με 40.000 συμμετέχοντες από 81 διαφορετικές εθνικότητες. Το 2026 θα γίνουν 48 αγώνες σε 33 χώρες, ενώ το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα θα διεξαχθεί για πρώτη φορά εκτός Ευρώπης, στο Nannup της Αυστραλίας.

Αυτές ήταν μερικές γενικές πληροφορίες για την ποδηλασία gravel. Με μεγάλη προσμονή και ενθουσιασμό περιμένουμε λοιπόν την εκκίνηση της πέμπτης έκδοσης του UCI Gravel World Series, η οποία θα ολοκληρωθεί με την πρώτη ελληνική παρουσία στην ιστορία του αγώνα, το The Gravel of Marathon, που θα διεξαχθεί στις 15 Νοεμβρίου 2026 στον Μαραθώνα. Η UCI και η Golazo Sports, μαζί με τους επίσημους συνεργάτες τους, Gravelking, Shimano και Santini, υπόσχονται μια ακόμα πιο ενδιαφέρουσα και πετυχημένη σεζόν. Σας θέλουμε κοντά μας για να ζήσουμε μαζί αυτή την ξεχωριστή ποδηλατική εμπειρία!